Nasz kłopot z ciałem
Kiedy zaczynamy myśleć o stosunku do ciała, to często jesteśmy rozciągnięci między dwiema skrajnościami. Pierwsza: odpuszczasz sobie – i wtedy dostajesz etykietkę leniwego, bezwolnego, nieodpowiedzialnego. Druga: kontrolujesz – trenujesz, odmawiasz sobie, dyscyplinujesz, formujesz – i wtedy jesteś dorosły, świadomy, „dbasz o siebie”.
Te dwa scenariusze wyglądają na przeciwstawne, ale łączy je jedno założenie: że ciało jest sługą mojej woli. Czymś, czemu się ulega albo co trzeba trzymać krótko. W obu wersjach ja jestem panem, a ciało służącym – albo łakomym i nieposłusznym, albo zdyscyplinowanym i wytresowanym.
Żadna z tych opcji według mnie nie oddaje istoty rzeczy.
Bo ciało nie jest maszyną, którą można dowolnie konstruować. Jest organizmem. Częścią natury. Czymś, co ma własną mądrość, własny rytm, własne tajemnicze sposoby reagowania. Ciało może nie chcieć dać się uformować do obowiązujących kanonów. Wiedzą o tym ci, którzy zrobili wszystko, a teraz poruszają się po obrzeżach świata fitnessu, wierząc że „nie starali się wystarczająco”. Prawdziwa troska o ciało nie zaczyna się od decyzji „co z nim zrobię”. Zaczyna się od poczucia go. Od kontaktu. Od bycia w nim, a nie nad nim.
To, co kultura nazywa „dyscypliną”, często nie jest świadomym władaniem sobą. Jest kompulsją podszytą lękiem – lękiem przed oceną, przed wstydem, przed tym, że ciało nas zdradzi i pokaże światu swoją prymitywność, która nie pasuje do wizerunku nowoczesnego człowieka.
Lowen pisał, że prawdziwa samokontrola wyrasta ze swobody – z bycia w kontakcie ze sobą na tyle głęboko, że można wybrać, jak działać. Bez tego kontaktu mamy nie samokontrolę, tylko sztywność. Mięśnie chronicznie napięte strachem i wstydem. Dostęp do czucia stępiony, żeby tylko nie poczuć tego, co niebezpieczne i niewygodne.
Osoby otyłe są często ekranem, na który wyświetlany jest cały ten lęk. „Trzeba do dietetyka”. „Trzeba dyscypliny”. „To nieodpowiedzialne wobec siebie i bliskich”. Pod tymi zdaniami, choćby były wypowiadane najłagodniej, słychać coś niewygodnego: wstręt. Wstręt do miękkości, do krągłości, do tego, co nie jest sprężyste i wyrzeźbione. Do tego co przyznaje się do słabości i drżenia. Osoby, których ciała nie mieszczą się w kanonie, ten wstręt czują na sobie codziennie – w spojrzeniach, w komentarzach „z troski”, w milczących ocenach kogoś, kto akurat nie ma odwagi powiedzieć tego głośno.
Z tej nieświadomości wyrasta pogardliwy stosunek do tych „tłustych” i „leniwych”. To nie jest troska, chociaż bardzo chciałaby z wyższości swojego instagramowego ciała taką troskliwą być. Bo gdyby człowiek był naprawdę w akceptującym kontakcie ze swoim ciałem, nie miałby potrzeby orzekać tak szorstko o cudzym. Nie potrzebowałby z pozycji wyższości pouczać kogoś, czyje życie biologiczne, hormonalne, emocjonalne, traumatyczne zna jedynie z fragmentu zdjęcia profilowego.
I jeszcze jedno – bo ten temat nie dotyczy tylko osób otyłych. Dotyczy też tych, którzy „wypracowali sobie ciało”. Pakują w mięśnie godziny, dyscyplinę, odmawianie sobie. Pytanie, które rzadko pada: czy się w tym ciele czujesz dobrze? Gdzie jest przyjemność w twoim ciele? Czy zamieszkujesz to, co wyrzeźbiłeś, czy tylko się tym opancerzyłeś przed światem? Bo to też może być forma odcięcia. Tylko społecznie nagradzana.
Mój głos jest po stronie czucia. Niezależnie od tego, jakie kto ma ciało.
Do osoby, której ciało nie mieści się w kanonie i która latami słucha, że „trzeba bardziej”: widzę cię. Nie zawstydzam. Nie popędzam. Twoje ciało nie jest problemem do rozwiązania.
Do osoby, która zbudowała sobie ciało jak zbroję: a co tam pod spodem? Czujesz?
Do wszystkich: jest inna droga niż dychotomia „lenistwo albo dyscyplina”. Droga przez świadomość. Przez kontakt. Przez to, że ciało nie jest projektem, tylko domem.
Tej drogi nie da się przekazać w poście. Trzeba jej doświadczyć – i nad tym właśnie pracuję, układając coś nowego dla tych, którzy chcą wrócić do swojego ciała inaczej niż przez dyscyplinę i wstyd.
Zostawiam was z pytaniem: kiedy ostatnio po prostu czułeś swoje ciało, zamiast je oceniać?